Ескерткіштің түрі: Қала құрылысы және сәулет
Ескерткіштің мерзімі: 1909 жыл
Орналасқан жері: Ақтөбе облысы, Алға ауданы, Есет батыр Көкіұлы ауылының батыс шетінде
Ескерткіштің сипаттамасы: Конус пішінді тастан салынған негіз бен ірі диірмен қамбасынан тұратын өзекті жел диірмен. Диірмен көлденең екі тақтаймен бекітілген білеуден тұрады. Қамбаның қаңқасы құстың тұмсығы пішінді шатыр тәрізді болып темір таспамен жабылған. Диірменнің ішінде оның биіктігінің жартысындай тік тіреуіш бағана қойылған. Диірменнің жоғарғы бөлігінде көлденең білік орнатылған, оған темір ұршығы бар көлденең тісті айналдыратын үлкен дөңгелек қойылған. Ішкі ұсақ құрылымдар (диірмен тастары және т.б.) тек ішінара сақталған. Диірменнің қарама — қарсы жағында есік (саты сақталмаған), терезелер мен төбеде желбағар орнатылған. Диірменнің негізгі конструкциялары қапсырмалар мен шегелерді қолдана отырып, ағаштан жасалған. Шатырға дейінгі биіктігі — 13 метр. Қамбаның ұзындығы — 4,70 метр, ені — 6,30 метр.
Тарихи мәлімет: Ескерткіш алғаш рет 1984 жылы Қазақ КСР-ның тарих және мәдениет ескерткіштерін қорғау ОСО экспедициясымен зерттелді (жетекшісі С.Әжғали). Диірмен 1909 жылы украиндық қоныс аударушылар Тимофей Лаврушко және оның інісімен салынып, 1961 жылға дейін жұмыс жасап тұрды.
Жел диірмені – бұл өңірдің ауыл шаруашылығы тарихындағы маңызды ескерткіштердің бірі ретінде қарастырылады. Оның құрылымы мен техникалық ерекшеліктері XIX–XX ғасырларда көшпенді және отырықшы өмір салтын ұштастырған кезеңдегі ауыл шаруашылығы технологиясын зерттеуге мүмкіндік береді. Конус пішінді тастан салынған негіз және ағаш конструкциялары заманауи механикалық жабдықтар мен дәстүрлі қол еңбек әдістерін үйлестіргенін көрсетеді. Диірменнің жоғарғы бөлігіндегі көлденең білік пен ұршық жүйесі – ұн тарту процесін тиімді ұйымдастыруға арналған күрделі инженерлік шешімнің айқын мысалы болып табылады.
Тарихи тұрғыдан бұл диірмен сол кездегі украин қоныс аударушыларының ауылдық өндіріс мәдениетінен хабар береді. Тимофей Лаврушко мен оның туыстары салған бұл құрылым 1961 жылға дейін жұмыс істеп, өңірдегі ауыл шаруашылығының дамуына өз үлесін қосқан. Диірменнің сақталған негізгі құрылымдары мен шатыр жүйесі ғылыми тұрғыдан зерттеліп, Қазақстанның мәдени мұрасын сақтау және тарихи құрылыс технологияларын зерттеу саласында құнды материал ретінде пайдаланылады.
Сілтемелер:
- Wikipedia (қазақша) – Қазақ КСР тарихындағы ескі жел диірмендеріне қысқаша шолу:
https://kk.wikipedia.org/wiki/Диірмен - Ақтөбе газеті – тарихи ескерткіштер сериясы:
https://aqtobegazeti.kz/?p=84532