Ескерткіштің түрі: Қала құрылысы және сәулет
Ескерткіштің мерзімі: 1917 жыл
Орналасқан жері: Ақтөбе облысы, Ойыл ауданы, Қараой ауылынан шығысқа қарай 13 шақырым
Ескерткіштің сипаттамасы: Қазмағанбет хазіреттің бейітінде құлпытасы бар. Бейіті биік, төртқұлақты. Бейіттің батыс жағында мешіт орыны, ал шығыс жағында құдық орнатылған.
Тарихи мәлімет: Қазмағанбет хазірет – Қызылқорған – Қуырдақты бойын, Жақсыбай аталатын өзеннің Лай, Құлшығай аталатын салаларын жайлаған. Сол Лайдың етегіне мешіт салдырып, қазақ жерінде кеңес өкіметі орнағанға дейін мешіт ұстаған. Меккеге қажылыққа барған. «Ақтөбелік қажылар» деп аталатын кітапта Ойыл ауданы бойынша қажылыққа барғандардың қосымша тізімі бар. Онда қайтыс болған жылы 1917 жыл деп көрсетілген. Деректер бойынша Қазмағанбет хазірет Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дүниеден өткен («Ақтөбелік қажылар» Ақтөбе, 2002 ж. А – Полииграфия баспасы). Басында тоқсаныншы жылдары тұрғызылған түнемелік үй тұратын-ды. Оны 2009 жылы кәсіпкер Нұрлан Жұмағалиев жаңартып, қайта салдырды.
Қазмағанбет хазірет бейіті – бұл тек діни тұлғаның құрметіне қойылған ескерткіш емес, сонымен бірге Ойыл өңіріндегі ислам дәстүрінің сақталуы мен ауыл шаруашылығымен байланысты әлеуметтік құрылымның айнасы. Бейіттің төртқұлақты болуы мен мешіт орнының белгіленуі дәстүрлі қазақ діни сәулетінің ерекшеліктерін көрсетеді, ал құдықтың орналасуы – өмірлік қажеттілікті де символикалық мәнге айналдыру.
Қазмағанбет хазіреттің Меккеге қажылыққа баруы және мешіт ұстап, кеңес өкіметі орнағанға дейін діни қызметін жалғастыруы оның қоғамдық беделін, сондай-ақ дәстүр мен сенімнің әлеуметтік өмірдегі рөлін білдіреді. Бейіттің қазіргі қалпына келтірілуі – жергілікті тарихты, мәдени және діни мұраны жаңғыртуға бағытталған практикалық қадам.