Мәртебесі: Жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші
Ескерткіштің түрі: Монументтік өнер құрылысы
Ескерткіштің мерзімі: 1999 жыл
Орналасқан жері: Ақтөбе қаласы, Әбілқайыр хан даңғылы, Ақтөбе облыстық сотының алдындағы гүлзар
Тарихи мәлімет:
Нұрпейіс Байғанин — 1860 жылы 20 маусымда қазіргі Ақтөбе облысы Байғанин ауданы аумағында дүниеге келген халық ақыны, жырау, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері. Ол 1945 жылы 9 сәуірде өмірден өтті.
Нұрпейіс Байғанин қазақтың эпикалық жыршылық дәстүрін XX ғасырға жеткізген көрнекті өнер иелерінің бірі болды. Ол халық көп жиналатын Темір, Ойыл, Ырғыз, Орал жәрмеңкелерінде өнер көрсетіп, «Қобыланды батыр», «Алпамыс батыр», «Ер Тарғын», «Қыз Жібек», «Айман — Шолпан» сияқты жырларды орындаған. Ақын ондаған эпикалық жырды жатқа білген, ал оның жыршылық мұрасы кейінгі ұрпаққа қазақ ауыз әдебиеті мен орындаушылық өнерінің құнды үлгісі ретінде жетті.
Ескерткіштің сипаттамасы:
Ескерткіш жоғарғы және төменгі тұғырдан, іргетастан және мүсіннен тұрады. Жалпы биіктігі — 3,60 метр. Іргетасы цемент блоктан жасалған, көлемі — 12,2 х 6 м. Тұғыры ақшыл-сұр түсті мәрмәрден орындалған: төменгі өлшемі — 4,6 х 6,1 м, жоғарғы өлшемі — 1,36 х 2,5 х 2,9 м. Мүсін цементті-асбест материалынан жасалып, сырты мыспен қапталған. Мүсіннің биіктігі — 2,3 метр. Ескерткіш солтүстік-шығысқа қарап орнатылған.
Мүсінші: Г. Г. Элизбарашвили
Сәулетші: А. Әжіғалиев
Мәдени-тарихи маңызы:
Нұрпейіс Байғанинге арналған бұл ескерткіш қазақтың жыршылық мектебін, эпикалық дәстүрін және домбырамен орындалатын ауызша поэзия мәдениетін дәріптейді. Ескерткіш тек ақынның жеке тұлғасын ғана емес, халық жадында сақталған батырлық жырларды, тарихи әңгімелерді және дәстүрлі орындаушылық өнерді еске түсіреді. Ақтөбе қаласындағы бұл нысан ұлттық әдеби мұраны насихаттап, жас ұрпақтың қазақ поэзиясы мен жыраулық өнерге қызығушылығын арттыратын маңызды мәдени белгі болып табылады.
Аудиогид мәтіні:
Бұл ескерткіш халық ақыны, жырау Нұрпейіс Байғанинге арналған. Ол қазақтың батырлық жырларын ел арасына кең таратқан, домбырамен жыр айту дәстүрін сақтаған өнер иесі. Нұрпейіс Байғаниннің мұрасы қазақ ауыз әдебиеті мен эпикалық орындаушылық өнерінің байлығын танытады.
Картадан көру:
https://2gis.kz/kk/aktobe/geo/70030076157149291
Толығырақ оқу:
https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V10C0003337
https://adebiportal.kz/kz/authors/view/782
https://e-history.kz/kz/calendar/show/26376
https://aqtobegazeti.kz/?p=164840
https://2gis.kz/kk/aktobe/geo/70030076157149291