Ескерткіштің түрі: Қала құрылысы және сәулет
Ескерткіштің мерзімі: ХІХ ғасыр
Орналасқан жері: Ақтөбе облысы, Әйтеке би ауданы, Ақкөл ауылынан 28 шақырым солтүстік – солтүстік – шығысқа қарай
Ескерткіштің сипаттамасы: Кесене шеңберлі (диаметрі – 8 метр) үлгідегі порталды және күмбезді құрылыс. Құрылыстың ішкі бөлігінде үйінділердің жоқтығын ескерсек, бастапқыда жабыны тіптен болмаған немесе құрылысы аяқталмаған болуы мүмкін. Кесенеге кіре берісінің оңтүстік жағынан порталды безендірілген аркалы күмбезді өткел түрінде кездеседі. Сондай – ақ ішкі көрінісіне қарағанда ғимарат шеңбер тәріздес. Ғимараттың көлденең орналасқан қабырғаларында екі үшкіл аркалы тауашалар орналасқан. Сонымен қатар кесене қабырғалары саз балшық ерітіндісінде өлшемі 10 x 21 x 38 см болатын шикі кірпіштен тұрғызылған. Ғимараттың максималды сақталған биіктігі – 1,90 метр.
Тарихи мәлімет: Ескерткішті 1987 жылы ҚазКСР ҒА Ш. Уәлиханов атындағы АЭЗИ Батыс Қазақстан этнографиялық экспедициясы зерттеді.
Бабан-тамы кесенесі Ақтөбе өңіріндегі XIX ғасырдың сәулет өнерінің көрнекті ескерткіші болып табылады. Шеңберлі (диаметрі 8 м) құрылымында порталды және күмбезді элементтер біріктірілген, бұл дәстүрлі қазақ мемориалдық сәулетінің ерекшеліктерін сақтайды. Кіреберісінің оңтүстік жағында орналасқан аркалы порталды өткел кесенеге кіретін негізгі бағытты айқындайды, ал ішкі бөлмелердің қарапайымдылығы бастапқыда жабынының болмағанын немесе құрылыс аяқталмағанын көрсетеді. Ғимараттың қабырғалары шикі кірпіштен тұрғызылған, бұл кезеңдегі қолөнер мен құрылыс дәстүрін айқын көрсетеді.
Тарихи тұрғыдан Бабан-тамы кесенесі жергілікті халықтың мәдени және рухани өмірінде маңызды орын алған. Бұл кесене, әсіресе XIX ғасырдағы дәстүрлі қазақ мемориалдық сәулетінің үлгісі ретінде, этнографтар мен археологтар үшін зерттеуге құнды объект болып саналады. 1987 жылы Ш.Уәлиханов атындағы Батыс Қазақстан этнографиялық экспедициясы кесенені зерттеп, оның құрылымдық ерекшеліктерін және тарихи мәнін ғылыми тұрғыда сипаттады.