Ескерткіштің түрі: Қала құрылысы және сәулет
Ескерткіштің мерзімі: XVIII — XIX ғасырлар
Орналасқан жері: Ақтөбе облысы, Ойыл ауданы, Саралжын ауылынан солтүстік — батысқа қарай 23 шақырым
Ескерткіштің сипаттамасы: Құлпытас 1 әктас — құмтастан жасалған тас стеласы болып табылады. Іргетасы салынбай, тікелей жерге қазылған құлпытас, шырақшы үйінің жанында орналасқан. Өсімдік және геометриялық орнамент — оюлармен тегіс рельефті нақыш ойықтармен безендірілген. Құлпытас жоғарғысында үлкен шар тәрізді сүйір төбесімен аяқталады. Құлпытас қазақ халқының тас кесу өнерінің туындысы, сондай — ақ қазақтардың тарихы мен мемориалдық — ғибадат дәстүрлерінің материалдық айғағы болып табылады.
Тарихи мәлімет: Руы — Сәдір Кете. Ойыл ауданы Саралжын ауылдық округінен 13 шақырым жерде, Ойыл мен Қиыл өзенінің сол жағасында Шот әулие жатыр. Ата Ресейден қоныс аударылғандар Ойылға келіп орналаса бастаған кезеңнен сәл ертерек дүниеден өткен. Шот әулиенің қорымына таяу қоныс тепкен осы жердің тұрғылықты адамдары басқа қонысқа көшіп кеткен соң, бұл жерге ішкі Ресейден көшіп келгендер орын тепкен. Атаның басында емдік тұзы бар болғандықтан сыйынып, оның басына келіп түнеушілер қай кезеңде де сиремеген.
Шот әулие бейіті – қазақ мемориалдық дәстүрінің айқын көрінісі. Құлпытас әктас-құмтастан жасалған, тікелей жерге қазылған, яғни іргетасы жоқ. Оның жоғарғы бөлігіндегі шар тәрізді сүйір төбе және өсімдік-геометриялық оюлар – қазақтың тас кесу өнерін бейнелейді.
Тарихи тұрғыдан қарағанда, Шот әулие Сәдір Кете руына тиесілі, Ойыл мен Қиыл өзендерінің сол жағалауында орналасқан. Атақонысқа Ресейден қоныс аударушылар келген кезеңде өмір сүрген. Бейіттің емдік қасиетке ие екендігіне сенген адамдар әлі күнге дейін сыйынып, түнеуге келеді. Бұл – тарихи, діни және мәдени маңызы бар киелі орын.
Шот әулие бейіті – бұл бір ғана тарихи орын емес, қазақтардың рухани әлемі, әлеуметтік құрылымы және материалдық мәдениеті сабақтасқан этнографиялық феномен.